Literatuurstudie: Doorwerking slavernijverleden (NL + EN)

The Black Archives werkte mee aan een nieuwe literatuurstudie van het Verwey-Jonker Instituut over hoe het Nederlandse slavernijverleden doorwerkt in racisme en discriminatie vandaag.

Het slavernijverleden werkt door, en nu staat het zwart op wit
Wat onze gemeenschappen al generaties lang weten, staat nu in een rapport dat de overheid zelf heeft laten maken. De afgelopen periode werkten wij mee aan de literatuurstudie van het Verwey-Jonker Instituut naar de doorwerking van het Nederlandse transatlantische koloniale en slavernijverleden, in opdracht van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Het rapport is nu verschenen, en we delen graag wat eruit is gekomen.

Wat is er onderzocht?
De onderzoekers bestudeerden ongeveer 300 publicaties van historici, sociologen en andere onderzoekers, met één vraag als uitgangspunt: via welke factoren en patronen werkt het slavernijverleden door in het racisme en de discriminatie van vandaag? Het onderzoek is onderdeel van de kennissynthese die volgde op de excuses van het kabinet in 2022, excuses die toen nadrukkelijk een komma werden genoemd en geen eindpunt.

De uitkomst in het kort
De literatuur is duidelijk over het verband tussen toen en nu, en de onderzoekers onderscheiden negen factoren en patronen die in het verleden zijn gevormd en vandaag nog steeds betekenis hebben. De koloniale hiërarchie die Witheid koppelde aan beschaving en macht en Zwartheid aan inferioriteit en onderdrukking, is nooit echt verdwenen en zit nog altijd tot in de haarvaten van de samenleving, in instituties net zo goed als in alledaagse gesprekken.

Soms is die lijn direct zichtbaar, bijvoorbeeld in zwarte piet, in vooroordelen over Amsterdam Zuidoost, in trauma's en familienamen die generaties meegaan, en in geschiedenisonderwijs waarin het verzet van tot slaaf gemaakte mensen nog altijd weinig ruimte krijgt. Andere keren loopt het via een omweg, zoals in geseksualiseerde beelden van Zwarte mensen of in wat de literatuur Witte onschuld noemt. Het rapport zegt niet dat al het racisme van nu rechtstreeks uit de slavernij komt, maar laat wel zien dat de rechtvaardigingen die toen zijn ontstaan vaak niet ver weg zijn.

De gevolgen raken vooral mensen met Afrikaanse en Caribische roots, wier voorouders tot slaaf werden gemaakt, maar ook andere mensen van Kleur, in het onderwijs, op de arbeidsmarkt en de woningmarkt, in de zorg en in contact met de overheid. Zelfs de neiging om dit verleden liever te vergeten heeft volgens de onderzoekers historische wortels, iets wat in de literatuur social forgetting heet.

Waarom dit ertoe doet
Vergeten is precies waar een archief tegenin gaat. Dit rapport geeft docenten, beleidsmakers en iedereen die dit gesprek voert een stevige basis om op verder te bouwen, en daarom willen we dat het zo breed mogelijk gelezen wordt. Voor in de klas maakte Nederland Wordt Beter naast de studie ook een lespakket voor docenten in het primair en voortgezet onderwijs.

📄 Lees het volledige rapport in de pdf via de website van het Verwey-Jonker Instituut.

Read it en pass it on.