|
De afgelopen maanden was er veel discussie in mijn social media bubbel van linkse en Zwarte maatschappelijk betrokken mensen naar aanleiding van 'het grote gesprek' tussen Tim Hofman en Bob Scholte. Er werd onder meer kritiek geuit op BIJ1, intersectionaliteit en 'identiteitspolitiek' binnen links activisme én op Black Lives Matter. Zo werd er gesteld dat de Black Lives Matter beweging te weinig aan de materiële condities van Zwarte mensen zou hebben veranderd. Denk aan concrete dagelijkse leefomstandigheden zoals werk, onderwijs, de woonsituatie en de dagelijkse kosten van het leven. Ook werd gesteld dat BIJ1 en Black Lives Matter er onvoldoende in slagen om mensen van kleur uit de werkende klasse te bereiken. Linkse activisten zijn volgens critici teveel bezig met representatie, intersectionaliteit, ‘identiteitspolitiek’ en wat Bob in de podcast ‘woke’ noemt. Bob is niet de enige en ook niet de eerste (witte man) die deze kritiek uit. In reacties op socials en andere opiniestukken - zoals dit stuk in nrc - werd deze kritiek verder onderstreept. Kritische discussie binnen bewegingen en in de maatschappij zijn gezond. Ik kan me vinden in een aantal kritische noten maar zie ook een gebrek aan historisch besef van Zwarte radicale bewegingen, een patroon van wit paternalisme en weinig inhoudelijke constructieve dialoog. Met dit stuk hoop ik bij te dragen aan het publieke debat, een groter historisch besef en uiteindelijk een sterkere linkse progressieve beweging in Nederland en daarbuiten. Intersectionaliteit Een goed debat begint met duidelijke kaders en definities. Wetenschapper en activist Kimberle Crenshaw introduceerde de term intersectionaliteit in 1989 om als jurist aan te kunnen tonen dat Zwarte vrouwen tegelijkertijd door meerdere vormen van discriminatie konden worden geraakt. Ze was in juni bij The Black Archives op bezoek en vertelde over de manier waarop rechtse media haar concept misinterpreteren. In 2026 oktober sprak ze tijdens een congres van UNESCO tegen racisme en discriminatie in Den Haag. Ironisch genoeg maakte Scholte zich ook schuldig aan een misinterpretatie van haar werk. Zo sprak hij over ‘intersectionalisme’ alsof het een politieke ideologie is terwijl het volgens Crenshaw zelf vooral een methodiek is om te analyseren hoe systemen van macht mensen met verschillende identiteiten op verschillende manieren kan raken. Wit paternalisme De manier waarop Bob politici op het Binnenhof kritisch bevraagt verdient erkenning. De goed geknipte en geplakte filmpjes waarin hij politici confronteert met problematische uitspraken gaan vaak viraal op socials en introduceren een breed en jong publiek met concepten zoals klassenstrijd. Echter, een deel van de kritiek die Bob, en velen met hem, op BIJ1 en Black Lives Matter heeft gegeven is te kort door de bo(b)cht. Ik was zelf nauw betrokken bij de #BlackLivesMatter protesten en ben mede-oprichter van een archief waarin we het werk van Zwarte communisten en anti-koloniale activisten bewaren. Uit de discussie blijkt dat er een gebrek aan historisch besef is over Zwarte radicale bewegingen en het toont patronen van wit paternalisme. Ik schreef al eerder een stuk voor OneWorld 'Zwarte activisten weten al 100 jaar: geen klassenstrijd zonder antiracisme' waarin ik voorbeelden gaf van Zwarte Marxisten en door Marxisme geïnspireerde bewegingen zoals de Huiswouds, Claudia Jones, Walter Rodney en de LOSON. De discussie over de valse tegenstelling over 'ras' versus klasse, gender en seksualiteit ofwel intersectionaliteit wordt al decennialang gevoerd. Een beweging waarin Zwarte mensen, mensen van kleur en witte mensen samenwerken vereist meer historische kennis en bewustzijn. Social media platforms zoals Instagram die eigendom zijn van Big Tech bedrijven die verdienen aan ophef en weinig ruimte laten voor genuanceerde en gelaagde constructieve inhoudelijke discussies zijn ook niet de beste platforms om hierover met elkaar in gesprek te gaan. Daarom organiseren we op 5 november een tour en community gesprek over deze kwesties. Wat heeft #BlackLivesMatter eigenlijk bereikt? en 'anti-woke'Een belangrijk punt van critici is dat de #BlackLivesMatter beweging in Nederland teveel op symboliek en te weinig op de materiële condities van de werkende klasse gericht zou zijn. 'Wat heeft #BLM nou eigenlijk bereikt?' vroeg Bob aan Tim Hofman. Veelzeggend is dat de vraag ‘wat heeft #BLM nou eigenlijk bereikt?’ in dat gesprek werd gesteld aan een andere witte man, en niet aan de Zwarte activisten die de beweging droegen. Die houding houding het patroon dat we uit de geschiedenis van witte communisten kennen: een blinde vlek voor de verbinding tussen racisme, klasse, gender en andere systemen van onderdrukking. Of zoals Zwarte communisten zoals Otto Huiswoud het noemden: 'wit chauvinisme'. Klassenstrijd zonder een goede analyse van de rol van racisme en gender is een strijd die gedoemd is te mislukken. Neem het voorbeeld van een Zwarte vrouw uit de werkende klasse uit Amsterdam Zuidoost. Uit recent onderzoek blijkt dat moeders uit Zuidoost een grotere kans hebben dat hun kinderen met een gezondheidsachterstand geboren worden. Bij kinderen die in Zuidoost worden geboren is de kans 8 op 1000 kinderen, dat is twee keer zo hoog als het gemiddelde in de rest van Nederland. Uit een onderzoek geleid door Alana Helberg-Proctor blijkt dat nazaten van tot slaaf gemaakten - Afro-Surinaamse en Afro-Caribische mensen - in de zorg met een dubbele belasting te maken hebben: "zij dragen ervaringen mee van voorouders uit het slavernijverleden, én zij hebben vaak ook zelf negatieve ervaringen met racisme en discriminatie in de huidige Nederlandse samenleving." En ik begrijp dat vele mensen uit de werkende klasse van kleur niet de tijd zullen hebben om al deze rapporten te lezen maar het is een feit dat juist zij in het dagelijks leven keihard worden geconfronteerd met deze systemen van onderdrukking. Een beweging die hier te weinig oog voor heeft en klasse centraal stelt terwijl racisme, gender en andere intersecties bagatalliseert begrijpt niet hoe mensen in deze werkende klasse worden achtergesteld. De ongelijkheid in euro's Die ongelijkheid is ook in euro’s zichtbaar. Waar een huishouden van Nederlandse herkomst een doorsnee vermogen heeft van ruim twee ton (€201.700), is dat voor een Surinaams-Nederlands huishouden van de tweede generatie zo’n €4.600. Dat is ongeveer 44 keer minder (CBS, 2024)! Het inkomensverschil is wat minder groot, ongeveer 15 procent, maar juist in het opgebouwde vermogen dat door een geschiedenis van slavernij, kolonialisme en uitsluiting over generaties vrijwel onmogelijk was voor veel Zwarte mensen, en dat discriminatie op de woningmarkt blijft reproduceren toont zich hoe de klassenkloof nog getekend is door racisme. Een kleurenblinde klassenstrijd zonder oog voor racisme, gender en andere intersecties zal deze ongelijkheid niet aankaarten en de mensen die het treft dus ook niet bereiken. Racisme op de woningmarkt van Rotterdam-Zuid tot de BijlmerDe wooncrisis is een probleem dat alle mensen met een lagere sociaaleconomische klasse en de middenklasse raakt, van Zwart tot wit. Het is steeds moeilijker om een betaalbare woning te vinden, ik heb dat ook aan den lijve ondervonden toen ik uit mijn jongerenwoning gezet werd. De afgelopen jaren werden we echter geconfronteerd met racistische 'zondebokpolitiek' waarin de schuld voor maatschappelijke problemen zoals de wooncrisis werd gegeven aan migranten en vooral statushouders. Stadsgeograaf Cody Hochstenbach schreef in een publicatie van de Staatscommissie tegen discriminatie en racisme over de manier waarop het slavernijverleden doorwerkt op de woningmarkt. Hochstenbach noemt de 'Rotterdamwet' als een voorbeeld van hoe Zwarte mensen en mensen van kleur stelselmatig uit lagere sociaal economische klasses worden gediscrimineerd op de woningmarkt. Zelf schreef ik met jurist Thomas Spijkerboer over de manier waarop sinds de jaren ‘70 al sprake is van racisme op de woningmarkt en hoe dit de afgelopen jaren is voortgezet door camouflewrende woorden te gebruiken waarin er sprake is van een soort racisme zonder ‘ras’. Nederland heeft niet alleen een woningmarktcrisis, Nederland heeft ook een racismecrisis. De schuld van de woningmarktcrisis ligt namelijk niet bij vluchtelingen of migranten, het is veroorzaakt door neoliberaal beleid gefundeerd in kapitalistisch gedachtegoed. De onderliggende oorzaken van het probleem worden echter vaak niet benoemd omdat het makkelijker is om migranten en vluchtelingen de schuld te geven. Eem linkse beweging die te weinig oog heeft voor de manier waarop neoliberale retoriek verbonden is met racistische denkbeelden komt ook niet tot de kern van het probleem. Wat is woke en wie is anti-woke?'Woke' was ooit een begrip dat voortkwam uit de Afro-Amerikaanse gemeenschap om alertheid en bewustzijn over systemische ongelijkheid en racisme te benoemen. Rechtse bewegingen slaagden er echter in om de term te kapen, er een persiflage van te maken en het als een effectieve stok te gebruiken om de emancipatie van minderheidsgroepen tegen te houden. Kimberlé Crenshaw vertelde tijdens haar lezing bij The Black Archives hoe de kritiek op intersectionaliteit onderdeel is geworden van een hetze van rechtse media en politiek om progressieve bewegingen in de kiem te smoren. FoxNews noemde de term intersectionaliteit maar liefst 1600 keer in enkele weken tijd. Onderzoek toont aan dat de anti-woke campagne in feite onderdeel was van een goed gefinancierde ultraconservatieve beweging met een stevige internationale infrastructuur van conservatieve denktanks die directe contacten hebben met mediabedrijven en politici in verschillende landen. Volgens een onderzoek van Follow the Money stroomde tussen 2019 en 2023 maar liefst 1 miljard binnen dit conservatieve netwerk. Wat rechts verstaat onder 'woke' is alles wat een gevaar vormt voor de dominantie van de witte man in de Nederlandse samenleving. Een van de conservatieve organisaties in Nederland is Civitas Christiana. Zij beheren onder meer de website ‘Cultuur Onder Vuur’, een organisatie die zegt de strijd aan te gaan tegen wat zij ‘wokeisme’ noemen. Dit definiëren ze als linkse opvattingen die het gemunt zouden hebben op ‘traditionele christelijke opvattingen, zoals dat God man en vrouw heeft geschapen en dat de mens méér is dan zijn huidskleur. Ondertussen krijgt de islam een vrijbrief, want de islam heeft dezelfde vijand: de christelijke beschaving.’ Deze organisatie representeert het uiterst conservatieve aspect van een breed spectrum van de anti-woke beweging. Aan de andere kant van het spectrum vinden we mensen die zich storen aan ‘identiteitspolitiek’, ‘cancel culture’ en een linkse beweging die zich uitspreekt tegen racisme, homohaat, transhaat, diversiteit, inclusie, abortus en andere vormen van sociale onrechtvaardigheid. Zo is de term ‘woke’ verworden tot een leeg doch onduidelijk begrip. Een deel van de ‘anti-woke’ retoriek op links echoot, wellicht onbedoeld, de geluiden van een uiterst rechtse beweging en dat vertroebelt het debat. Voor Zwarte activisten is de anti-woke retoriek niet slechts een theoretisch debat of een online discussie. De afgelopen vijftien jaar hebben mensen die zich hebben ingezet voor de strijd tegen zwarte piet en racisme te kampen gehad met politiegeweld, anti-woke mediaframing en extreem-rechts geweld. Op 29 november komt de documentaire ‘Onze Strijd: Het Einde van Nederland Wordt Beter’ vertoont op NPO2, een co-productie van Omroep Zwart. In de docu zie je watvoor impact dit geweld op de levens van Zwarte activisten heeft gehad. Mijn auto werd in 2019 in Den Haag kapot geslagen door geradicaliseerde pro-piet extremisten. Dat is elchts een van de vele voorbeelden die we kunnen noemen. In de documentaire zie je dat er desondanks een kameraadschap en beweging van maatschappelijk betrokken mensen met verschillende achtergronden is ontstaan. Het is dan ook te kort door de bocht om online te roepen dat klassenstrijd centraal moet staan wanneer we de afgelopen jaren hebben gezien hoe - met name witte mannen uit de werkende klasse - met veel geweld Zwarte activisten en activisten van kleur hebben aangevallen. Een aanzienlijk deel van de witte arbeidersklasse laat zich misleiden door extreem-rechtse retoriek en is ronduit racistisch. En dit is niet nieuw, Zwarte denkers en activisten wijzen al decennialang op het feit dat witte arbeiders binnen het systeem van kapitalisme vaker solidair zijn met de witte elite dan met Zwarte arbeiders en arbeiders van kleur ondanks het feit dat ze door die elite uitgebuit en benadeeld worden. Activist en socioloog, die zowel pan-Afrikanist was en in de laatste fase van zijn leven zijn heil vond in communistische ideeën noemde dit 'the wages of whiteness'. Focus niet alleen op economische relatiesVolgens Bob heeft #BlackLivesMatter te weinig verandert in de materiële condities van Zwarte mensen en de werkende klasse van kleur. De focus op economische relaties, oftewel, materiële condities zoals eten, huisvesting en kleding, reduceert en onderschat de onlosmakelijke verbondenheid en het geweld van cultuur, kolonialisme, kapitalisme en racisme. Met het kolonialisme werden tot slaaf gemaakte mensen en gekoloniseerden niet alleen gedwongen om arbeid te leveren ten gunste van de bezitters van kapitaal die vaak resideerden in de Amsterdamse grachtenpanden. De taal, religieuze en culturele systemen van gekoloniseerden werden verwoest zodat mensen gereduceerd konden worden tot productiemiddelen. In Suriname was het bijvoorbeeld een taboe om Sranantongo te lezen en schrijven en de spirituele cultuur Winti was zelfs verboden. Kapitalistische systemen van uitbuiting bouwen voort op cultureel geweld. Anton de Kom, die nauw samenwerkte met communisten, beschreef dit in Wij Slaven van Suriname. Een van de Afrikaanse revolutionaire leiders en denkers die Marxistische ideeën en het belang van cultuur in de strijd erkende was Amilcar Cabral. Hij ondersteunde de oprichting van Morabeza records, een platenmaatschappij van Kaapverdische mensen in Rotterdam die via muziek hun cultuur en identiteit behielden en verspreidden. Cabral gebruikte Marxistische theorie maar kende ook haar beperkingen dus hij vertaalde en transformeerde het naar de context van de dekolonisatiestrijd om de materiële en culturele condities van zijn volk te verbeteren. Wat #BLM wél bracht en waarom verandering tijd kostAls je kapitalisme en de verbinding met 'ras', kolonialisme en imperialisme begrijpt is het naïef om te verwachten dat de #BlackLivesMatter beweging binnen enkele jaren een systeem gebouwd op meer dan 300 jaar koloniale onderdrukking zou kunnen transformeren. Als het de communistische beweging in meer dan 100 jaar niet is gelukt, waarom zou het Zwarte activisten in Nederland wel in vijf jaar kunnen lukken? In een land waarin witte mannen, inclusief de toenmalige premier, Zwarte activisten aanvielen om hun blackface traditie te behouden was het een grote winst dat institutioneel en anti-zwart racisme na #BlackLivesMatter eindelijk erkend werd. Zwarte Piet werd in een rap tempo op steeds meer scholen en instituten afgeschaft. Voor witte mensen is dit wellicht geen significante materiële verandering maar voor talloze Zwarte werkende moeders en vaders is het een verademing om niet elk jaar geconfronteerd te hoeven worden met deze vernederende traditie op de scholen van hun kinderen of op de werkvloer. Racisme maakt mensen namelijk ziek. Zo zijn er ook andere stappen voorwaarts gezet. De Nederlandse staat maakte excuses voor het slavernijverleden, een belangrijke stap op weg naar herstelrechtvaardigheid. Keti Koti krijgt steeds meer bekendheid in het onderwijs en binnen gemeenten. Er is een Nationale Coordinator Tegen Racisme en Discriminatie en belangrijker, er is veel meer ruimte in het publieke debat om het over racisme te hebben in een land dat het liever niet over dit probleem had. Is dit voldoende? Dat denken we niet, maar sociale verandering komt in golven, je zet een stap vooruit en het systeem zet je weet twee stappen achteruit. En zoals Sylvana Simons in haar grote gesprek met Tim Hofman moet je als activist rekening houden met het feit dat je de verandering die je nastreeft wellicht niet in jouw leven zal meemaken, we vechten immers tegen een systeem gebouwd op meer dan 300 jaar kapitalisme, imperialisme, racisme, seksisme en andere ismes. PeopleZwart Manifest en grassroots organisaties Na de BlackLivesMatter protesten besloot een coalitie van Zwarte organisaties, waaronder The Black Archives, Kick Out Zwarte Piet, Nederland Wordt Beter en anderen het land in te gaan om met talloze Zwarte organisaties, grassroots organizers, professionals en experts in gesprek te gaan, van Friesland tot Groningen. We vroegen waar hun behoeftes lagen en wat er veranderd moest worden, dit leidde tot het Zwart Manifest. In 2022 lanceerden we de campagne ‘Geen Punt / Geen Heling Zonder Herstel’ omdat we zeiden, excuses zijn mooi maar betekenisloos zonder een vorm van herstel rechtvaardigheid. In 2023 presenteerden we het adviesrapport Route Naar Herstel met meer dan 70 concrete aanbevelingen, opgehaald in Zwarte gemeenschappen in Amsterdam, om hun sociaaleconomische positie te verbeteren en de erfenis van het slavernijverleden structureel te bestrijden. Door op de achtergrond en soms op de voorgrond te blijven organiseren heeft de gemeente Amsterdam een aantal concrete punten geadopteerd in haar nieuwe coalitieakkoord. Als deze punten worden gerealiseerd zullen ze bijdragen aan het bestrijden van racisme in het onderwijs en bijdragen aan kansengelijkheid. Op grassroots niveau mobiliseren en organiseren organisaties zoals Black Pride, Assata's People's program, Wij Zijn Congolezen, Hart voor de K buurt en vele andere organisaties op buurtniveau of binnen hun gemeenschappen. The Black Archives biedt educatieve activiteiten over de geschiedenis van Zwarte emancipatiebewegingen die jongeren niet op school meekrijgen. Het is makkelijk om een romantisch beeld te hebben van een revolutionaire verandering maar verandering begint vaak op lokaal en buurtniveau, in je community en in jezelf. Niet alleen door het delen van filmpjes op sociale media maar in het echte leven. Een stukje reflectieKritische zelfreflectie is gezond voor elk persoon en voor elke organisatie en beweging. Discussies op links ontsporen vaak in online ruzies die wantrouwen voeden en solidariteit niet ten goede komen. Een anti-racisme strijd die onvoldoende oog heeft voor klasse kan verzanden in symboolpolitiek. Intersectionele theorie leert ons ook dat Zwarte mensen op bepaalde vlakken privileges kunnen hebben. Zeker binnen het huidige neoliberale systeem is er een risico dat anti-racisme strijd wordt gebruikt voor tokenisme en dat anti-racisme of liever liefkozend 'diversiteit en inclusie' wordt gebruikt als een vorm van 'diversity washing' door multinationals en witte instituten. We zagen dit bij verschillende bedrijven en instituten die een Zwart vakje posten na de #BlackLivesMatter protesten maar vervolgens niks deden om racisme structureel te bestrijden. Het is echter te kort door de bo(b)cht om de impact van #BLM om deze beperkingen te reduceren. Wie dat doet, heeft zijn huiswerk niet gedaan of heeft een te witte blik op de maatschappij. Na #BLM is team Zwart Manifest bijvoorbeeld erg gefocust geweest op beleidsveranderingen die vaak kunnen verzanden in bureaucratische processen en niet direct zichtbaar en tastbaar zijn voor de gemeenschap. De focus ligt op beleidsverandering omdat Zwarte mensen en mensen van kleur, vooral uit de werkende klasse, door racistisch beleid geraakt worden. Denk aan racisme binnen de Belastingdienst en het UWV, denk aan Zwarte kinderen en kinderen van kleur die systematisch worden onder geadviseerd. Daar zijn institutionele veranderingen voor nodig, een instagram account met educatieve content gaat te weinig veranderen voor de massa. Het taalgebruik binnen deze bubbel kan soms academisch zijn of er wordt jargon gebruikt dat voor vele mensen niet makkelijk te begrijpen is, dus dat kan beter. En wellicht moeten we ook leren hoe we meer virale filmpjes kunnen produceren om een breder publiek te bereiken. Er wordt echter veel werk verzet op de achtergrond. We doen veel mensen tekort als we dit werk niet zien en erkennen. Beeld: Raymond van Mill Laten we ook niet vergeten dat we de afgelopen jaren met het meest extreem-rechtse kabinet (Schoof I) sinds de Tweede Wereldoorlog te kampen hadden. Er kon op nationaal beleidsniveau weinig progressieve verandering worden gebracht omdat een groot deel van de witte werkende klasse voor extreem-rechtse partijen stemde. Klassenstrijd klinkt mooi in theorie, maar de werkende klasse is verdeeld langs raciale en andere lijnen. Ondanks de opkomst van extreem-rechts zag ik de afgelopen jaren in Nederland enorme groei in de solidariteit tussen activisten uit verschillende gemeenschappen, in het bijzonder voor een Vrij Palestina. Mensen scandeerden 'Nobody Is Free, Until Everybody's Free' en leggen steeds meer de verbinding tussen verschillende systemen van onderdrukking, racisme, imperialisme, kapitalisme, het klimaat. Het is allemaal met elkaar verbonden. Solidariteitsacties voor een Vrij Congo en Sudan kregen echter, ook vanuit witte kameraden, minder bijval. De Zwarte arbeiders in de landen waar de grondstoffen voor onze iPhones en 'groene transitie' vandaan komen lijken er ook na #BlackLivesMatter helaas toch minder toe te doen. Er is nog veel werk te doen. Handboek voor Activisten Nederland Wordt Beter presenteerde eind oktober het Handboek voor Activisten op basis van 15 jaar strijd tegen racisme en discriminatie in solidariteit met vele andere bewegingen. KOZP werkte samen met klimaatactivisten, feministen, socialisten, pro-Palestina activisten en vele anderen. Er is een dynamische beweging gebouwd die een grote impact heeft gehad op de levens van Nederlanders. Nederland Wordt Beter en KOZP hebben besloten om zich na 15 jaar strijd op te heffen maar de impact is niet te ontkennen er ligt een handboek voor de volgende generatie om het stokje over te nemen, er is nog genoeg om voor te vechten. Educate jezelf en elkaarAls we echt revolutionaire verandering willen waarin werkende mensen met verschillende achtergronden solidair met elkaar zijn is het aan ons allen om ons te verdiepen in het werk van Zwarte denkers en bewegingen zoals de Huiswouds, Walter Rodney, Angela Davis, de LOSON en vele anderen. Otto Huiswoud deelde al meer dan 100 jaar geleden de boodschap met zijn witte kameraden: werk aan je 'witte chauvinisme', dan kunnen we samen aan een beweging bouwen. Als wij, mensen uit Zwarte gemeenschappen en gemeenschappen van kleur, de emancipatiestrijd van de velen die ons voort zijn gegaan willen voortzetten voor toekomstige generaties is het ook van belang om hun werk te kennen, te bestuderen, te bespreken en om te zetten in actie. We leven in een wereld waarin het broodnodig is om solidair te zijn en samen te werken een een progressieve beweging. Niemand heeft alle antwoorden, ik zeker ook niet, maar ik ga graag met gelijkgestemden, nieuwsgierige en leergierige mensen de zoektocht en het gesprek aan. Tour en community convo
Op 5 november 2026 organiseren we een tour en community convo naar aanleiding van deze discussie. We geven een tour in het archief over Zwarte communisten en radicale denkers, bezoeken de expo Echoes of In*dependence en gaan met elkaar in gesprek. Op 8 november is de volgende Rode Lijn demonstratie, sluit je aan! Op 20 november wordt een landelijke jeugdstaking georganiseerd, support! Op 26 november 2025 lanceren we ons tweede krantje Echoes of In*dependence met lessen over Caribische en Afrikaanse bevrijdingsbewegingen. Kom langs en join the convo! Op 5 december organiseren we iets bijzonders, meld je aan voor de nieuwsbrief en stay tuned!
0 Opmerkingen
The Black Archives werkte mee aan een nieuwe literatuurstudie van het Verwey-Jonker Instituut over hoe het Nederlandse slavernijverleden doorwerkt in racisme en discriminatie vandaag.
Het slavernijverleden werkt door, en nu staat het zwart op wit Wat onze gemeenschappen al generaties lang weten, staat nu in een rapport dat de overheid zelf heeft laten maken. De afgelopen periode werkten wij mee aan de literatuurstudie van het Verwey-Jonker Instituut naar de doorwerking van het Nederlandse transatlantische koloniale en slavernijverleden, in opdracht van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Het rapport is nu verschenen, en we delen graag wat eruit is gekomen. Wat is er onderzocht? De onderzoekers bestudeerden ongeveer 300 publicaties van historici, sociologen en andere onderzoekers, met één vraag als uitgangspunt: via welke factoren en patronen werkt het slavernijverleden door in het racisme en de discriminatie van vandaag? Het onderzoek is onderdeel van de kennissynthese die volgde op de excuses van het kabinet in 2022, excuses die toen nadrukkelijk een komma werden genoemd en geen eindpunt. De uitkomst in het kort De literatuur is duidelijk over het verband tussen toen en nu, en de onderzoekers onderscheiden negen factoren en patronen die in het verleden zijn gevormd en vandaag nog steeds betekenis hebben. De koloniale hiërarchie die Witheid koppelde aan beschaving en macht en Zwartheid aan inferioriteit en onderdrukking, is nooit echt verdwenen en zit nog altijd tot in de haarvaten van de samenleving, in instituties net zo goed als in alledaagse gesprekken. Soms is die lijn direct zichtbaar, bijvoorbeeld in zwarte piet, in vooroordelen over Amsterdam Zuidoost, in trauma's en familienamen die generaties meegaan, en in geschiedenisonderwijs waarin het verzet van tot slaaf gemaakte mensen nog altijd weinig ruimte krijgt. Andere keren loopt het via een omweg, zoals in geseksualiseerde beelden van Zwarte mensen of in wat de literatuur Witte onschuld noemt. Het rapport zegt niet dat al het racisme van nu rechtstreeks uit de slavernij komt, maar laat wel zien dat de rechtvaardigingen die toen zijn ontstaan vaak niet ver weg zijn. De gevolgen raken vooral mensen met Afrikaanse en Caribische roots, wier voorouders tot slaaf werden gemaakt, maar ook andere mensen van Kleur, in het onderwijs, op de arbeidsmarkt en de woningmarkt, in de zorg en in contact met de overheid. Zelfs de neiging om dit verleden liever te vergeten heeft volgens de onderzoekers historische wortels, iets wat in de literatuur social forgetting heet. Waarom dit ertoe doet Vergeten is precies waar een archief tegenin gaat. Dit rapport geeft docenten, beleidsmakers en iedereen die dit gesprek voert een stevige basis om op verder te bouwen, en daarom willen we dat het zo breed mogelijk gelezen wordt. Voor in de klas maakte Nederland Wordt Beter naast de studie ook een lespakket voor docenten in het primair en voortgezet onderwijs. 📄 Lees het volledige rapport in de pdf via de website van het Verwey-Jonker Instituut. Read it en pass it on. Artikel van Claire Boogaard Met de overwinning van Marokko op Nederland zit het WK erop voor Oranje. Een teleurstelling voor veel Oranjefans. Nog teleurstellender zijn de racistische reacties waarmee zowel spelers van kleur uit het Nederlands elftal als Marokkaanse fans in Nederland geconfronteerd worden na de winst van Marokko. Het staat in schril contrast met het veelbesproken opwarmshirt van het elftal - ontworpen door Patta als ode aan de meervoudige samenstelling van Nederland. Gouden kettingen, oranje tulpen en kronkelende leeuwenlichamen bewegen door elkaar op een zwarte achtergrond. Amsterdams streetwearmerk Patta ontwierp het opwarmshirt van het Nederlands elftal voor het WK. Het was binnen no-time uitverkocht en burgemeester Femke Halsema noemde het in haar speech voor Keti Koti “het mooiste shirt van het hele toernooi.” Geen verrassing in een tijd waarin voetbalshirts allang niet meer alleen sportkleding zijn, maar ook een uitdrukking van identiteit. Wat maakt dit shirt zo succesvol? En wat zegt het succes juist nu over de betekenis, tijdens een WK waarin het sportieve spektakel niet los te zien is van de koloniale en geopolitieke bijsmaak? Meer dan een voetbalshirt In de lanceringsvideo van het voetbalshirt dreunt een Surinaamse brassband een eigen versie van het Wilhelmus op. Tussen rondkruipende leeuwen en feestelijke oranje vlaggetjes zien we gefocuste Oranjespelers en juichende supporters. De snel voorbijflitsende beelden op de ritmische klanken vertellen een verhaal dat terug te zien is in het ontwerp van het shirt: een ode aan de vele wortels van het Nederlands elftal. “Het shirt werkt omdat het niet alleen een warm-up jersey is, maar ook een verhaal vertelt. Het brengt symbolen van verschillende herkomsten samen, zoals de Surinaamse Ala Kondre-ketting en Nederlandse iconografie,” vertelt Candy Reding, PR-medewerker bij Patta. De Ala Kondre-ketting — letterlijk “alle landen ketting” — staat in de Surinaamse context onder andere symbool voor het samenleven van verschillende gemeenschappen. In het shirt verwijst het naar de diversiteit aan achtergronden die samenkomen in het Nederlands elftal. Die symboliek krijgt in het shirt een nieuwe laag in een verhaal over representatie, belonging en de vraag: wie hoort er eigenlijk bij 'Oranje'? Die vraag bleek deze week opnieuw pijnlijk actueel. Na de uitschakeling van het Nederlands elftal op het WK werden meerdere spelers overspoeld met racistische berichten op sociale media. Nota bene een dag voor Keti Koti werden Zwarte spelers van Oranje uitgemaakt voor ‘apen’ en andere racistische termen. Geen uniek Nederlands verschijnsel: Zwarte spelers wereldwijd krijgen te maken met racistische aanvallen. Kylian Mbappé reageerde dit weekend scherp op de hatelijke en racistische opmerkingen van een Paraguayaanse senator. Zoals zo vaak in het voetbal gold ook nu: zolang er wordt gewonnen, belichamen spelers met een migratieachtergrond de nationale trots. Dat gaat zelfs zó ver dat successen van andere nationale teams worden geclaimd als een Nederlands succesverhaal, zoals de berichtgeving over een 'Nederlands getint' Kaapverdië laat zien. Maar zodra het misgaat, staat hun Nederlanderschap ter discussie. Dat beperkt zich niet tot het Nederlands elftal, maar raakt ook de Marokkaanse fans in Nederland. De racistische reacties en het disproportionele politiegeweld tegen de feestelijke vieringen van Nederlandse Marokkanen laten opnieuw een selectieve weergave zien van wat of wie er gevierd mag worden in Nederland. Die dynamiek weerspiegelt de doorwerking van koloniale denkbeelden over burgerschap, kleur en nationale identiteit. Het legt bloot hoe Nederlanderschap voor sommigen voorwaardelijk is. Daarom raakt het Patta-shirt een snaar: het claimt ruimte voor de diaspora en de postkoloniale werkelijkheid van Nederland als onlosmakelijk onderdeel van het nationale verhaal. Die doorwerking is ook het uitganspunt van de tentoonstelling Echoes of In*dependence van The Black Archives, waarin wordt onderzocht hoe koloniale geschiedenissen en onafhankelijkheidsstrijd doorwerken in de hedendaagse samenleving. Voor Patta-oprichter Guillaume Schmidt verandert de actuele context niets aan de relevantie van het shirt. “Helaas is racisme iets alledaags en is er altijd urgentie voor deze boodschap. We meten ons niet aan de actualiteit maar blijven altijd dichtbij onszelf.” De politieke lading van voetbal Hoe zeer de FIFA voetbal ook los probeert te trekken van politiek — voetbal en voetbalshirts zijn nooit neutraal. Zeker niet in Nederland, waar het nationale elftal al decennia wordt gedragen door spelers met wortels in onder andere Suriname, Ghana, Curaçao, Turkije en Marokko. Voetbalshirts vormen als het ware een sportief archief waarin voetbal en geschiedenis samenkomen. Vrolijk verpakt, maar soms ook geladen met de politieke realiteit. Neem het afgekeurde WK-shirt van Haïti. Het oorspronkelijke ontwerp verwees naar de Haïtiaanse Revolutie, waarmee het land zichzelf succesvol bevrijdde van slavernij en Frans kolonialisme. De FIFA bestempelde het nationale symbool van onafhankelijkheid echter als een ontoelaatbare politieke uiting en het stukje geschiedenis moest van het shirt verwijderd worden. Een politiek spel op zich? Volgens Schmidt is het onmogelijk om voetbal en politiek te scheiden: “Die luxe hebben we niet.” Dan hebben we het nog niet eens over de manier waarop geopolitieke verhoudingen in dit WK in de Verenigde Staten doorwerken in wie zich vrij kan bewegen en wie niet — van visumrestricties tot de oneerlijke behandeling van het Iraanse elftal en selectief toegepaste grenscontroles voor spelers uit bepaalde landen. “Wat de FIFA en de VS doen vinden wij unaniem walgelijk en is wat mij betreft een smet op deze heuglijke release. Bij dit WK, maar ook bij vorige WK’s,” zegt Schmidt. “Dat neemt niet weg dat ik supertrots ben op wat we gemaakt hebben. Wij blijven doen wat we altijd doen: dingen maken waar we achter staan.” Got love for all In de lanceringsvideo flitst een LED-billboard door een nachtelijk straatbeeld: Got love for all. Het motto van Patta, en een belangrijke boodschap bij het shirt dat veel reacties opwekt. “De algemene ontvangst is positief en dat stemt hoopvol. Negatieve reacties zijn er ook, maar dat is niet iets waar we rekening mee houden. Het doet ons niet wankelen over de gedachtegang die achter het shirt zit,” zegt Schmidt. Hij doelt op de racistische reacties die onder de lanceringsvideo verschenen. “Patta got love for all en ‘all’ staat voor alle mensen, in al hun soorten en maten. Of we het nou hebben over de queer gemeenschap, de Turkse, de Kaapverdische of de Chinese – we zijn allemaal Nederland. Het shirt draait om verbinding en inclusiviteit, niet om uitsluiting.” Reding vult aan: “Het shirt draagt een duidelijke boodschap: eenheid door diversiteit.” Volgens Schmidt is het doel van Patta dat die boodschap uiteindelijk niet meer bijzonder is. “Het zou vanzelfsprekend moeten zijn en door iedereen omarmd moeten worden. De reacties laten zien dat dat alleen op bepaalde momenten zo is. Dat is jammer, maar geen verrassing.” Toch lijkt juist die boodschap het shirt zo succesvol te maken. “Dit spreekt veel mensen aan, zeker in een land waar het nationale elftal multicultureel is,” vertelt Reding. “De kracht van Nederlands voetbal zit in de verschillende achtergronden. De fans herkennen in het shirt niet alleen het Nederlands elftal, maar ook zichzelf.” Dat raakt iets fundamenteels. Wat betekent 'herkenning' in een nationaal symbool dat voor veel gemeenschappen historisch gezien eerder functioneerde als instrument van uitsluiting dan als teken van inclusie? Patta zet met hun shirt een eerste stap richting een bredere herkenning. Voetbal en verbinding Sport verbindt, wordt nog wel eens gezegd. Het WK brengt mensen van over de hele wereld samen. Wat dit WK vooral samenbrengt, zijn de verschillende ongelijkheden, spanningen en doorwerkende geschiedenissen. Voor Nederland is het WK uitgespeeld. De strijd om representatie, gelijkheid, erkenning, veiligheid en vrijheid is dat allerminst. Van Marokkaanse supporters en Nederlandse spelers die met racisme geconfronteerd worden, Kaapverdische en Congolese teams wier overwinningen onterecht door anderen geclaimd worden, Irakese en Senegalese spelers die met invasieve grenscontroles te maken hebben tot Iraanse en Somalische betrokkenen die aan de grens worden geweigerd. Dit zijn geen losse ervaringen, maar verhalen die met elkaar verbonden zijn binnen een bredere structuur van macht, discriminatie en kolonialisme. Misschien laat de belangrijkste les van dit WK zich het beste samenvatten door de beroemde woorden van Fannie Lou Hamer: “Nobody is free, until everybody is free.”Zwarte gemeenschap in gesprek met premier Jetten: maak werk van een nationale Route Naar Herstel6/29/2026 Eensgezinde oproep aan het kabinet: ontwikkel, samen met de gemeenschap, een gecoördineerde, gestructureerde en samenhangende nationale Route Naar Herstel. De belofte dat de excuses "geen punt, maar een komma" zijn, vraagt om concrete opvolging en mag niet bij woorden blijven. Op initiatief van Zwart Manifest vond gisteravond een gesprek plaats tussen minister-president Rob Jetten en circa veertig vertegenwoordigers en professionals uit de Zwarte gemeenschap, afkomstig uit verschillende maatschappelijke organisaties, beroepsgroepen en generaties. Aanleiding was de brandbrief waarin Zwart Manifest - in samenspraak met Het Landelijk Platform Slavernijverleden (LPS), de Coalitie voor een waardige 1 juli herdenking, Comité 30 juni-1 juli Amsterdam en Comité 30 juni-1 juli Flevoland - het kabinet opriep werk te maken van een nationale Route Naar Herstel. Het gesprek stond in het teken van één centrale boodschap: de excuses voor het slavernijverleden waren een belangrijk historisch moment, maar herstel vraagt om een volgende stap. Niet in de vorm van losse initiatieven, maar via een gecoördineerde, gestructureerde, samenhangende en integrale nationale aanpak. Tijdens het gesprek werd benadrukt dat er de afgelopen jaren veel kennis, ervaring en voorstellen zijn ontwikkeld door nazaten, maatschappelijke organisaties, wetenschappers en bestuurders. Organisaties als NARECO NL, LPS, NiNsee, de NCDR en vele andere betrokkenen hebben ieder vanuit hun eigen rol een belangrijke bijdrage geleverd aan het denken over heling, herstel en rechtvaardigheid. Een nationale Route Naar Herstel begint dan ook niet op een nulpunt. De uitdaging is om deze bestaande kennis, aanbevelingen en initiatieven samen te brengen in een gecoördineerd, gestructureerd en samenhangend nationaal traject dat duurzaam is verankerd. De gemeente Amsterdam heeft de Route Naar Herstel inmiddels opgenomen in het coalitieakkoord. De aanwezigen roepen het kabinet op om deze ambitie ook nationaal te omarmen en samen met de gemeenschap te werken aan een toekomstbestendige aanpak waarin overheid, maatschappelijke organisaties en nazaten als gelijkwaardige partners optrekken. Vervolg en verbreding van het herstelproces
Zwart Manifest waardeert dat minister-president Jetten publiekelijk heeft uitgesproken dat het gesprek een vervolg krijgt. In zijn reactie noemde hij het initiatief van de brandbrief expliciet en stelde hij: "Het blijft niet bij het gesprek van vandaag. De komende tijd gaan we samen aan de slag." Die woorden bieden perspectief, maar vragen ook om concrete opvolging. De deelnemers hebben de minister-president gevraagd om het gesprek niet te beperken tot een eenmalige bijeenkomst, maar om samen te werken aan nationaal beleid dat heling en herstel bevordert, in samenspraak met Zwarte professionals. Tijdens het gesprek bevestigde minister-president Jetten zijn bereidheid om dit vervolg vorm te geven. Het symbolische moment waarop hij de hand schudde van Jerry Afriyie, één van de vertegenwoordigers van Zwart Manifest, onderstreepte de gezamenlijke intentie om het gesprek voort te zetten. Daarnaast is tijdens het gesprek nadrukkelijk ruimte gecreëerd voor de positie, ervaringen en specifieke behoeften van inheemse en marrongemeenschappen binnen het bredere traject van herstelrechtvaardigheid. Deze perspectieven zijn tot op heden onvoldoende zichtbaar geweest in het maatschappelijke en politieke gesprek over het slavernijverleden en de doorwerking daarvan. Minister-president Jetten heeft toegezegd om een afzonderlijk gesprek te faciliteren met vertegenwoordigers van deze gemeenschappen, zodat ook vanuit hun eigen geschiedenis, kennis en ervaringen kan worden bijgedragen aan de ontwikkeling van een nationale Route Naar Herstel. Deze afspraak is gemaakt met Hoofd Kabiten Ma Magda Boodoe namens de marrongemeenschap en Sherlien Sanches van het Inheems Kenniscentrum Internationaal. Een komma vraagt om een vervolg De aanwezigen benadrukken dat erkenning en symboliek – zoals excuses en herdenkingen – van grote betekenis zijn, maar pas werkelijk tot herstel leiden wanneer deze worden gevolgd door structureel en duurzaam beleid. Een nationale Route Naar Herstel moet daarom ruimte bieden voor de doorwerking van het slavernijverleden, de aanpak van anti-Zwart racisme, gelijkwaardigheid binnen het gehele Koninkrijk, de relatie met Suriname en de positie en rechten van inheemse en marrongemeenschappen. “De excuses waren een komma, geen punt. Maar een komma vraagt om een vervolg. Wij vragen de premier vandaag om samen met ons, in gezamenlijkheid en met concrete afspraken, werk te maken van een nationale Route Naar Herstel.” — Zwart Manifest On April 24th, almost two weeks after the second anniversary of the war in Sudan coined the world's biggest humanitarian crisis, we gathered in Zuid-Oost, Amsterdam, at The Black Archives to discuss the role of music and its ability to invoke revolutionary sentiment in Sudan. My BA thesis focused on this, informed by the following question, quintessentially also the title of my work: 'Can we hear the past?'
Growing up, my parents would often play Sudanese music in and around the house, in the car, and honestly whenever they had the chance. Back in Khartoum, in my family home, my aunts and I would gather in the kitchen, songs would be sung, and people would instantly come together in harmony. It was a given in my family that music played a significant role in Sudanese culture. As I dug deeper into the sounds of our past, I noticed how our revolutions almost simultaneously coincided with significant cultural and artistic changes. I began to piece together how these have and continue to be in direct dialogue. The musical traditions of Sudan tell us a story of religious influences, most notably Sufism and the Madih Nabawi tradition. Equally, migration is another significant part of our musical history, combining musical elements of eastern, northern, and western Africa in sound. Women and their musical traditions are significant for their influence on the musical scene in Sudan. The genre' aghani banat' (literal translation: women's or girls' songs) has played an essential role in society over time; genres and topics range from songs that mourn and grieve our loved ones (aghani manah) to songs celebrating love and marriage (aghani sirah). In my research, I reviewed over 100 years of Sudanese history and analysed these occurrences through the realm of music and the arts. My first entry point, Mihera Bint Abboud, was a 19th-century poetess and warrior who turned into a Sudanese folk heroine during the invasion of the Ottoman Empire. She is one of the earliest well-recorded figurines in Sudanese history that highlights the role of music and arts but equally defines the role of women in fighting for resistance and justice. During Muhammed Ali Pasha's troop's invasion, Mihera Bint Abboud would perform poetry to invoke patriotic sentiment and prepare the troops to fight for liberation (Badawi (1996). In 1899, Sudan was reconquered by the Anglo-Egyptian forces and officially became a colony. The White Flag Movement was one of Sudan's earliest recorded anti-colonial movements. Abd al-Latif, an early leader of the movement, was imprisoned for his involvement. During his imprisonment, his colleagues would greet his wife with the poem Umm Dhafayir ('O woman with braided hair'), initially composed by Obaid Abd al Nour, whose lyrics fuelled anti-colonial sentiment and uplifted revolutionary and political change at the time. During his imprisonment, his wife, Al-Azza, led a large military demonstration against the Anglo-Egyptian forces. Fellow WFL colleague and pioneer of Sudanese popular music, Haqeeba Khalil Farah, composed one of the most patriotic and well-known Sudanese songs, 'Azza fi Hawek' (My beloved Azza). Azza Fi Hawek articulates Farah's love for his beloved home country and pays homage to women like Al-Azza in fighting British and Egyptian colonial forces. As the country's independence neared, we had another prominent figure in Sudanese history: Hawa Al-TagTag. Hawa was a Sudanese woman singer who British officials repeatedly arrested for agitating for Sudanese independence. She would often perform independence by dressing in traditional women's wear garments, such as a toub in Sudan’s pre-Abarism flag (blue, green, yellow). The King of Nuba, Mohammed Wardi, performed the song 'Al Yawm Narfae Rayat Aistiqlalina' ('Today we raise the flag of our Independence') in light of our independence celebrations in 1956. Within his song, he makes deep poetic and literary references to the colonial hardship endured by the people of Sudan. Even before independence, Wardi used music to signal the importance of opposing colonial forces in his song Sahi ya Kanaru ('Wake Up, Canary'). As we approach Sudan's post-independence history, the poem of the late Egyptian poet Amal Dunqul perhaps best articulates it. "لا تحلموا بعالم سعيد" ("Do Not Dream of a Happy World") Do not dream of a happy world Behind every dead Caesar (a tyrant/dictator) Is a new Caesar And after every revolutionary dies Useless sorrows remain. The band Igd-al Jalad utilised his poetry in the song Tuning (دوزنة). This mixed-member band used music to evoke and discuss revolutionary sentiment and imagine new ways of existing and being within Sudanese society during Omar al-Bashir's authoritarian dictatorship. They are also best known for their regional diversity, utilising musical traditions from the whole of Sudan within their discography. Another popular Sudanese musician, Ibrahim al Kashif, performed and recorded the song. 'Anaa 'Iifriqi' Anaa Sudani' ('I am African, I am Sudanese') after witnessing the country's first coup d'etat in 1985. In conversation for my thesis, my interviewee Abdul Rahman shares the following about the song; Al-Atbrawi sang a patriotic song whose lyrics say, 'I am a Sudanese', but the the focus of the song was on glorifying the Sudanese by belonging to the Tree of the Arabs. One of his contemporaries, Ibrahim El-Kashif, took a different path and sang poetry in which he said, "I am an African; I am Sudanese', placing Sudan within its geographical framework (in the most popular patriotic songs today (2019) among the revolutionaries of the Sudanese revolution (cited in Khalil, p.31, 2021). The song articulates Sudanese revolutionary sentiments and plays a significant role in Sudanese cultural memory. Songs such as Mulahamat' uktubar ('The Epic of October') by Mohammed Al-Ameen contextualised and articulated the stories of the later 1964 revolution. And so many more songs speak to the intimacies of Sudanese revolutionary history. Nowadays, Sudanese artists still use music to resist the current war and as a way of mourning and coping with the grief of the destruction. For example, Dutch-based Sudanese artist Razeen shares the song ‘Ameen’ as a poetic offering in sound and film to articulate the hardship the war has caused his family directly with his video imagery utilising archival material. The song serves as a love letter to peace, the love of his home country and his way of reconciling with the tragic events. Ultimately, I could go on and on about the fantastic songs and artists who have helped shape and continue to shape our beautiful artistic revolution and the revolutionaries for their continued strength, care and vision to resist even during the most difficult times. In my departing words, I'd like to emphasise that my research did not discover or showcase something 'new'; it's something that Sudanese music and musicians have innately been able to capture. Our history's most intimate and revolutionary moments and nuances have been beautifully archived in these melodies and lyrics, and through this piece, I have only tried to further platform them. Please continue supporting the Sudanese people by informing yourself about what is happening. Below are some links to extra reading material and fundraising opportunities: Door Amber Netten “Kom leven in dit domein, Waar de dagen zacht en mooi zijn In mijn dorp.” uit ‘Congolina’, Nele Marian “Het bos, de maan en de sterren zijn voor ons Voor ons, luistert voor ons, voor ons!” uit ‘De Marrons’, Anton de Kom ‘Nalatenschap’ is een krachtig woord. Het staat in relatie tot verantwoordelijkheid, de geschiedenis en zij die na ons komen. Wat laten we achter wanneer we het leven verlaten? Wat geven we mee en hoe willen we herinnerd worden? En daarbij: hoe houdt de toekomst de herinnering aan ons in leven? Een antwoord daarop was en gaf het programma ‘De Pen als Wapen’, afgelopen donderdagavond, waarin Phaedra Haringsma in gesprek ging met Akwasi Ansah en Nadia Ngyasi over twee verzwegen, maar nu naar de voorgrond getrokken schrijvers: Anton de Kom en Nele Marian. Akwasi – hiphopper en artiest, bekend van Zwart Licht en Omroep ZWART – opende de avond met een voordracht uit zijn ‘werk in uitvoering’: een brievenbundel aan De Kom. Anton de Kom, bekend als schrijver van zijn klassieker Wij Slaven van Suriname en als verzetsheld, werd op 22 februari 1898 geboren. Meer dan een eeuw later zoekt Akwasi de connectie met hem op door middel van brieven, waarin hij zijn respect voor De Kom betoont, maar ook het dialoog met hem aangaat. In het fragment noemde Akwasi De Kom een ‘zielsverwant’. Nadia Nsayi herkende hierin een verlangen van haarzelf, maar ook een belang voor toekomstige generaties en hun engagement. Een zielsverwant, herkenning vinden in een figuur uit het verleden is volgens haar belangrijk. “Je kan geen strijd voeren zonder inspiratie. Zonder inspiratie is een strijd, een engagement haast zielloos.” Maar, zoals de geschiedenis duidelijk maakt, zijn een hoop van die figuren het zwijgen opgelegd. Nsayi legde daarom ook de nadruk op de verantwoordelijkheid van de gemeenschap: de politiek heeft er immers geen baat bij om dit soort individuen een (groter) podium te geven. “Die mensen staan voor iets. Anti- kolonialistische strijd.” En waar zouden zij nu voor staan? Nsayi - museummedewerker, schrijfster en politicologe – schreef in 2023 de korte biografie en analyse van ‘het verhaal en de levenskeuzes’ van dichteres Nele Marian. Onder dit pseudoniem bracht Mathilde Huysmans in 1935 de dichtbundel Poèmes et Chansons uit. Als dochter van een Belgische vader en Congolese moeder groeide zij op in België, waar zij uiteindelijk, toen vrouwen nog geen stemrecht hadden en temidden van de koloniale propaganda, een kritisch, anti-koloniaal geluid liet horen. Maar of Nsayi haar tot het heldendom wil verheffen, haar wil zien als zielsverwant? Tijdens de Tweede Wereldoorlog schreef Marian voor twee collaborerende kranten. Daarnaast vond ze gezelschap en liefde bij de eigenaar van dit tijdschrift, die na de Tweede Wereldoorlog werd veroordeeld voor zijn collaboratie. “Ze verdient wat mij betreft geen straatnaam of standbeeld”, las Nsayi voor. “Wél een plaats in onderzoek, literatuur, onderwijs, musea, theater. Een literair werk als Poèmes et Chansons hoort zonder meer thuis in een literaire canon in Congo én België.” Zo staan, tegen het einde van de avond, twee revolutionaire figuren naast en tegenover elkaar. De Kom en Marian brachten gedurende hun leven, maar ook in de tijd die na hen volgde, twee historische kwesties samen: de koloniale erfenis en die van de Tweede Wereldoorlog. Onderwerpen die gehuld zijn in schuldgevoel en verantwoordelijkheid – en de vraag wie dit dan draagt. In de huidige tijd blijft deze vraag dringend en actueel: kijkend naar de huidige situatie in Congo zien we onder andere hoe het door België gecreëerde verdeel-en- heers wordt doorgevoerd door de bevolking door Congo en Rwanda. Vandaag de dag zijn er door het Westen nog geen sancties doorgevoerd. “Ik begrijp schuld”, zei Nyasi, “maar dat betekent niet dat je de ogen sluit en stil zwijgt.” Deze hommage – of ‘collagevertelling’, zoals Akwasi de avond terecht verwoordde – toonde hoe de levens van twee verschillende personen op elkaar kunnen aansluiten, maar ook uit elkaar kunnen lopen. “Duurzame zaken opbouwen in een sfeer van verbinding”, hoopt Nyasi over tien à twintig jaar na te laten. Door de verbinding tussen De Kom en Marian te leggen werd een begin gemaakt. In de stilte werd geluisterd, en ontbrekende geschiedenis werd gezien. “Come live in this domain, Where the days are gentle and beautiful In my village.” from ‘Congolina,’ Nele Marian “The forest, the moon, and the stars are for us For us, listen for us, for us!” from ‘The Maroons,’ Anton de Kom ‘Legacy’ is a powerful word. It relates to responsibility, history, and those who come after us. What do we leave behind when we depart from life? What do we pass on, and how do we want to be remembered? And more importantly: how does the future keep our memory alive?
An answer to this question came through the program “The Pen as a Weapon,” held this past Thursday evening. In this event, Phaedra Haringsma interviewed Akwasi Ansah and Nadia Nsayi about two previously overlooked but now highlighted authors: Anton de Kom and Nele Marian. Akwasi—hip-hop artist and performer, known from Zwart Licht and Omroep ZWART—opened the evening with a reading from his ‘work in progress’: a collection of letters addressed to De Kom. Anton de Kom, celebrated author of the classic We Slaves of Suriname and resistance fighter, was born on February 22, 1898. Over a century later, Akwasi seeks a connection with him through these letters, expressing respect for De Kom while also engaging him in dialogue. In the excerpt, Akwasi referred to De Kom as a “kindred spirit.” Nadia Nsayi recognized this sentiment as a longing she shares, but also as an important message for future generations and their activism. Finding a kindred spirit, seeing oneself in a figure from the past, is vital, she argued. “You can’t fight without inspiration. Without inspiration, a struggle or commitment becomes almost soulless.” Yet, as history shows, many of these figures have been silenced. Nsayi emphasized the responsibility of the community to elevate these voices, as politics often has little interest in giving such figures a larger platform. “These people stood for something. Anti-colonial resistance.” And she asked: what would they stand for today? Nsayi—museum worker, writer, and political scientist—wrote a brief biography and analysis in 2023 about “the story and life choices” of poet Nele Marian. Under this pseudonym, Mathilde Huysmans published the poetry collection Poèmes et Chansons in 1935. The daughter of a Belgian father and Congolese mother, she grew up in Belgium, where, at a time when women couldn’t vote and colonial propaganda dominated, she made her voice heard with critical, anti-colonial perspectives. But does Nsayi want to elevate Marian to hero status, seeing her as a kindred spirit? During World War II, Marian wrote for two collaborating newspapers. She also found companionship and love with the magazine’s owner, who was convicted for collaboration after the war. “She doesn’t deserve a street name or statue in my opinion,” Nsayi read aloud. “But she does deserve a place in research, literature, education, museums, and theater. A literary work like Poèmes et Chansons absolutely belongs in the literary canon of both Congo and Belgium.” By the end of the evening, two revolutionary figures stood side by side—and in opposition to one another. De Kom and Marian brought together two historical issues during their lives and in the time that followed: colonial legacies and those of World War II. These topics are steeped in guilt and responsibility—and the question of who bears that burden. In today’s world, this question remains urgent and relevant. Looking at the current situation in Congo, for example, we see how Belgium's divide-and-conquer tactics are still perpetuated by the population in both Congo and Rwanda. To this day, no sanctions have been imposed by the West. “I understand guilt,” Nsayi said, “but that doesn’t mean you can close your eyes and stay silent.” This homage—or “collage storytelling,” as Akwasi aptly described the evening—showed how the lives of two very different individuals can intersect but also diverge. “Building sustainable things in a spirit of connection,” Nsayi hopes to leave behind in ten to twenty years. By connecting De Kom and Marian, a start was made. In the silence, people listened, and overlooked history was brought to light. By Florence Mbuyi
“We shall show the world what the black man can do when working in liberty, and we shall make the Congo the pride of Africa.” There have been many attempts to vilify these words, if not to bury them altogether. Last Thursday they could be heard in the community space of the Black Archives. In collaboration with Africadelic, TBA organised an event to commemorate the Congolese struggle for independence. Honoring Lumumba Day and the 64th anniversary of this Pan African hero’s assassination, they devised a program to look back on his anti-colonial resistance, and reflect on its significance today. As a thought-provoking framing device to the ensuing panel discussion, Philosopher Grâce Ndjako, offered insights into her Phd research on Patrice Lumumba’s independence day speech. A recording of the famous address to the Congolese people was played to the room of listeners. Modest words, as Ndjako pointed out, and yet they caused a backlash amongst Western politicians and academics alike, in which accusations of anger were wielded to “problematise and punish Black speech”. One of the critics alleged that Lumumba’s speech lingered too much on the horrors of the past. But as Ndjako explained, anyone who fails to recognize its visionary optimism, hasn’t listened to his words in full. “We shall see to it that the lands of our native country truly benefit its children.” It’s in the second part of his speech that Lumumba directs his gaze into the future and shares his elaborate vision with the public. This Lumumba Day event, similarly asked what can be written after our verses of remembrance have dried on the paper. What can we hope for and what can we build? Like the second part of the speech, the event lived on the precipice of colonial trauma and on the ridge of informed hopefulness. Moderator Carla Kabamba, facilitated the panel talk between Ndjako, activist Donna Senders, and MP Mpanzu Bamenga, who shared how their lives and advocacy work have been impacted by Lumumba’s legacy. Mpanzu highlighted specifically how he associates Lumumba with the act of building new structures upon the ruins of injustice. In his own life this led him to a career in human rights activism and anti-racist policy-making. A discussion of Andrée Blouin, a close political advisor to Lumumba and his government, led Senders to call attention to the situation of Congolese women today, who suffer massive rates of sexual violence at the hands of armed forces. Blouin has been a champion for the social progress of Congolese women during her time in politics. And haven’t we inherited her resistance fight too? Nuanced and bittersweet, each spoken contribution held a combination of anguish and appreciation, weighing the labour of overcoming against the gift of empowerment. Some expressed mournful realism about the fact that Congolese people still have to fight the same battle that has been killing their people for generations. As Kabamba said, growing up Congolese in the Netherlands, you acquire the understanding that there is no other way but to suppress the pain you feel for your country. And yet there is always reason to hope, if the actors of the present stay alert to the waves of history, if our defiance is loud and our solidarity far-reaching. At the very least it can be said that the fog of ignorance around the Congolese struggle is lifting. Long after Lumumba presented the second part of his independence speech. It’s the second life to an old hope. Aan De Leden van de Tweede Kamer der Staten-Generaal De Leden van de Gemeenteraad van Amsterdam Het Bestuur van Nationaal instituut Nederlands slavernijverleden en erfenis (NiNsee) Amsterdam, 16 juni 2024 Betreft: De voorgenomen aanwezigheid van de huidige Kamervoorzitter bij de herdenking van het slavernijverleden op 1 juli 2024 te Amsterdam. Geachte leden van de Tweede Kamer, Geachte Leden van de Gemeenteraad van Amsterdam, Geachte Bestuursleden van het NiNsee, Geschokt en verontwaardigd hebben wij kennisgenomen van het voornemen om de huidige voorzitter van de Tweede Kamer een krans te laten leggen op 1 juli 2024. De functie en de persoon kunnen hier niet los van elkaar worden gezien. Martin Bosma is bekend om zijn racistische ideologie en zijn beledigende uitlatingen jegens Afro-Caribische Nederlanders. Wij veroordelen deze schending van 1 juli 2024: de afsluiting van het herdenkingsjaar van de afschaffing van de slavernij. Met klem vragen wij uw Kamer om zich hier te laten vertegenwoordigen door uw vicevoorzitter. 1 juli is voor Afro-Caribische en Inheems-Caribische Nederlanders een betekenisvolle, bijkans heilige, dag. Wij staan stil bij de geschiedenis van wie wij zijn. Van het onrecht dat onze voorouders is aangedaan, tot het onrecht dat in deze samenleving van vandaag nog steeds bestaat in de vorm van discriminatie en uitsluiting. Het is belangrijk dat hoogwaardigheidsbekleders eer bewijzen aan dit plechtige moment. Als erkenning van het aandeel dat de Nederlandse Staat in dit onrecht heeft gehad en de welstand die het dit land heeft opgeleverd. Als impuls om te werken aan een samenleving die vrij zal zijn van discriminatie. De verschillende voorzitters van de Tweede Kamer hebben altijd het respect voor de betekenis van deze dag in woord en in persoon uitgedragen. Dit heeft bijgedragen aan erkenning, en aan verbinding in een gedeeld verleden en een gedeelde toekomst. Het heeft bijgedragen aan het land dat wij met elkaar willen zijn. In onze samenleving winnen daarentegen onverdraagzame geluiden steeds meer terrein. De op witte superioriteit gebaseerde en tot verdeeldheid aanzettende uitspraken hebben geleid tot een aanzienlijke winst voor radicaal-rechts. Deze wending in het politieke klimaat is zorgelijk. Terwijl – juist in dit herdenkingsjaar – er meer inzicht begint te ontstaan in de systemische doorwerking van de slavernij in discriminatie en uitsluiting, wordt xenofobie genormaliseerd in het landsbestuur en in het dagelijkse discours. Martin Bosma draagt al twintig jaar een expliciete racistische ideologie uit met witte suprematie als uitgangspunt. Hij laat zich denigrerend en racistisch uit over Afro-Caribische Nederlanders. Hij ontkent de doorwerking van het slavernijverleden in de hedendaagse maatschappij, in de vorm van discriminatie en uitsluiting. Bosma verspreidde onder andere racistische omvolkingstheorieën, sprak in het kader van het herdenkingsjaar over ‘slavernijgedram’, ‘anti-blank racisme’, en over ‘propaganda en indoctrinatie’ ten aanzien van het slavernijverleden. Hij pleitte tegen de rehabilitatie van de verzetsheld Tula en noemde Tula een ‘racistische moordenaar’. Ook pleit Bosma’s PVV ervoor om de excuses voor het slavernijverleden in te trekken die namens de Nederlandse Staat op 19 december 2022 door premier Rutte zijn uitgesproken. Ten slotte is onlangs duidelijk geworden dat Bosma nauw betrokken is bij een nieuwe apartheidsbeweging in Zuid-Afrika. Dat is in strijd met de trots van dit land op zijn steun aan de vrijheidsstrijder Nelson Mandela. Het is niet mogelijk om de functie te scheiden van de persoon Martin Bosma, met zijn racistische denkbeelden. Met de vraag aan onze gemeenschap om de aanwezigheid van deze Kamervoorzitter te dulden, wordt een grens overschreden. De aanwezigheid van Martin Bosma op 1 juli is een klap in het gezicht van allen voor wie deze dag een intense betekenis heeft. Een kranslegging door deze Kamervoorzitter onteert de intrinsieke betekenis van dit moment voor veel Nederlanders. Het ontneemt iedere waarachtigheid aan het eerbewijs dat die daad symboliseert. Met een kranslegging door Martin Bosma worden dit eerbewijs, en de betekenis van 1 juli, geweld aangedaan. Ons wordt gevraagd om deze zaak niet politiek te maken. Wij nemen met kracht afstand van deze benadering. Deze zaak is politiek. Slavernij was een politiek systeem van wetten en beleid. De gevolgen hiervan zijn vandaag nog voelbaar. De kranslegging door Kamervoorzitter Bosma met zijn reputatie van racisme, op de dag dat het leed wordt herdacht dat dit politieke systeem heeft teweeggebracht, betekent een verdere normalisering van racistische opvattingen en uitingen in de maatschappij. Deze daad wordt hiermee een politiek statement dat het in onze Grondwet verankerde mensenrecht van non- discriminatie ridiculiseert. Deze zaak is daarbij een kwestie van respect. Respect voor de Afro-Caribische en Inheems- Caribische gemeenschap in Nederland, in het Koninkrijk en in Suriname, en voor de 1 juli- herdenking van 250 jaar trans-Atlantische slavernij. Respect voor de democratische waarden van onze rechtsstaat. Respect voor artikel 1 van de Grondwet, en voor de gelijkheid en veiligheid van alle burgers van dit land. Wij roepen met klem de Tweede Kamer der Staten-Generaal, de Gemeenteraad van Amsterdam en het NiNsee op om te voorkomen dat de herdenking op 1 juli 2024 wordt onteerd. Sta niet toe dat het proces van heling van de geschiedenis, dat met dit herdenkingsjaar wordt gesymboliseerd, wordt geschonden. Stuur een vervanger. Stuur iemand die het meent. Coalitie voor een Waardige 1 juli Herdenking Ondertekend door: Akwasi Ansah, Andrew Makkinga, Antoine de Kom, Babs Gons, Carla Kabamba, C. J. Gressmann, Chanelva Lodik, Chantelle Rodgers, Cynthia Mc Leod, Dionne Abdoelhafiezkhan, Denise Jannah, Dolores Leeuwin, Dylan Lennox Bakker, Ernestine Comvalius, Esther Duysker, Freek Ossel, Glenn Codfried, Glenn Helberg, Gloria Wekker, Guilly Koster, Guno Jones, Hannah Belliot, Hesdy Lonswijk, Howard Komproe, Ida Does, Ira Kip, Ivette Forster, Iwan Leeuwin, Janice Deul, Jerry Afriyie, Jessica Dikmoet, Jetty Mathurin, Jolanda Spoel, Kunta Rincho, Lilian Gonçalves - Ho Kang You, Lucien Kembel, Manoushka Zeegelaar Breeveld, Marian Duff, Marisa Monsanto, Marjorie Boston, Marlon Reina, Mildred Roethof, Milouska Meulens, Mitchell Esajas, Natascha Slagtand, Neske Beks, Otmar Watson, Peggy Burke, Ralitsa Maduro, Raoul de Jong, Raymi Sambo, Richard Kofi, Roy ‘Kaikusi’ Groenberg, Rudy ter Beek, Samora Bergtop, Saundra Williams, Serana Angelista, Simone Zeefuik, Sylvana Simons, Vincent de Kom, Vincent Soekra, en vele anderen.... Gedragen door de volgende organisaties Afrovibes Foundation, Bijlmerparktheater, BlackPowerment, Comité 30 Juni - 1 Juli Amsterdam, Comité 30 juni/1 juli (Inheemsen Suriname), Comité 30 juni/1 juli Flevoland, Comité 30 juni/1 juli Arnhem, Comité Boni, EducatieStudio, Keti Koti Overijssel, Kick Out Zwarte Piet, Memphisfilm, Nederland Wordt Beter, Patta, RIGHTABOUTNOW INC, St. Afri diaspora Suriname Nederland, St. Anton de Kom, St. Eer en Herstel, St. Hia Brabant, St. Instituut win voor multiculturele ontwikkeling, St. Grani, St. KENK-I, St. Profor, St. Sabi, St. SmartZwart, St. Wi Sten, Theater voor Keti Koti, The Black Archives, Ubuntu Society, Untold, Vereniging Ons Suriname, Vereniging Opo Kondreman, We Are On The Move, Well Made Productions / Kondre Alliantie, We Promise, Zwart Manifest. Gesteund door vele individuen zoals: Aden Klappe, Afke van Halen, Aisha Schol, Amita Gajadien, Annette Nobuntu Mul, Annette Schol, Arnold Palil, Arsha Dhore, Aspha Bijnaar, Asselien van Dijk, Astrid Belgrave, Bryan Soekra, Cedric Martis, Chadia Bannouh, Channine Vriesde, Chantal Tjin, Chris Nieuwland, Christien Bottse, Claire Soekra, Claudia Goenodimedjo, Cliff Ormskerk, Davide Bottse, Dia Wilbrink, Dirk-Jan van Dijk, Duncan Wielzen, Edwin Lieveld, Ellen Tjon A Meeuw, Enver Liesdek, Eric Seedorf, Evita Keulen, Fay Mahogany, Fiona Veraa, Frits van Eyck, Gerhesdine Gambier, Giovanni Adriaan, Glenn Fokké, Gooitske Zijlstra, Gregory George Nieuwenburg, Guillaume Schmidt, Hadewych Verkuyl, Heleen Rompelman, Henny Bouwman, Herman Geerlings, Iris Hasnoe, Janine van Dijk, Jarmil Soe-Agnie, John Zebeda, Jurgen Olivieira, Jursica Mills, Kenneth Edam, Liesbeth Ballast, Lilian Panka, Lilian Sumter, Lilly-More Gonsalves Jardin de Ponte, Linda Palil, Loes van der Veer, Luciën Marius Olf, Luuk van den Bosch, Maarten van Hinte, Machteld Bijl, Marieke Slootman, Marije Versteeg, Marita Florence Bouwer, Marjeĺle de Deugd, Marjorie Dawson, Marlon Sanches, Nancy Loor, Naomie Veerman-Bergwijn, Nawal, Ngangitie Schal, Nikita Krouwel, Ninan Esajas, Olivia Biswane, P.E.D. Borkulo-Sankofa, P.J.A. Visser, Patrick Yzer, Patty Rudge, Pim Deul, R.L. Soekra, Ray Blinker, Regina Stuart-Yzer, René Wissink, Romano Krenten, Rory Vincentius, Reginald Ronde, Roy Deekman, Sarita Bajnath, Schiavone Simson, Sergio Berrenstein, Sharon Axwijk, Sherman de Jesus, Sherylene Veira, Shivani Jagroep, Siegmien Staphorst, Soekra J.H, T.G.N.Tjoa, Terra Dakota Stein, V.R. Vijzelman en meer.. |
The Black Archives BlogArchieven
November 2026
|
Openingstijden/Opening TimesJe kunt ons bezoeken van woensdag tot en met zaterdag / Visit us on Wednesday through Saturday: Woensdag/Wednesday 10.00 - 17.00 uur Donderdag/Thursday 10.00 - 17.00 uur Vrijdag/Friday 10.00 - 17.00 uur Zaterdag/Saturday 10.00 - 17.00 uur Wij zijn terugverhuisd naar onze locatie in Amsterdam-Oost. Adres: Zeeburgerdijk 21, 1093 SK Neem contact op via de pagina contact voor rondleidingen buiten het programma. We moved back to our location in East Amsterdam. Contact us via the page contact for tours outside our program. |
(Rolstoel)toegankelijkheid/Accessibility
The Black Archives bevindt zich op de eerste verdieping en is toegankelijk voor personen met een fysieke beperking en voor rolstoelgebruikers. Er is een lift aanwezig.
At this moment, The Black Archives is accessible for people with physical disabiliteis as we are located on the first floor. There is an elevator available. |
RSS-feed